Bezdech senny u seniora: Kiedy chrapanie staje się niebezpieczne i jak je leczyć?

Bezsenność nie jest jedynym problemem osób starszych, który dotyczy snu i zasypiania. Równie częstą przypadłością wśród seniorów jest bezdech senny. Co gorsza, jego występowanie może stanowić rezultat wielu czynników, które na pierwszy rzut oka wydają się nie mieć istotnego znaczenia. Poznaj przyczyny i objawy bezdechu oraz skuteczne sposoby jego diagnozowania i leczenia.

Czym jest bezdech senny?

Mianem bezdechu śródsennego, zwyczajowo nazywanego sennym, określa się trudności i nieprawidłowości prowadzące do upośledzenia oddychania podczas snu. Stan ten charakteryzuje się zanikiem przepływu powietrza przez drogi oddechowe na co najmniej 10 sekund. Niemniej jednak przerwa w oddychaniu w trakcie snu może być dłuższa i tym samym potęgować ryzyko realnego zagrożenia dla zdrowia. Najczęstszymi następstwami bezdechu sennego jest zaburzenie oddychania tkanek i wymiany gazowej organizmu.

Bezdech śródsenny – rodzaje

• Central Sleep Apnea (CSA), czyli centralny bezdech senny to stan całkowitego ograniczenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe podczas snu. Jego charakterystyczną cechą jest brak ruchomości klatki piersiowej i brzucha.
• Obstacle Sleep Apnea (OSA) to obturacyjny bezdech senny, czyli epizodyczne i nawracające stany ograniczonej drożności dróg oddechowych wywołujące bezdech bądź spłycenie oddechu. W tym przypadku ruchomość klatki piersiowej i brzucha zostaje zachowana. Co ciekawe, OSA jest problemem częściej diagnozowanym wśród mężczyzn niż kobiet. Kobiety są szczególnie narażone po 50. roku życia, co jest powiązane ze zmianami hormonalnymi wywołanymi przez menopauzę.

Jakie są przyczyny bezdechu i czynniki ryzyka?

Przyczyna bezdechu jest ściśle powiązana z rodzajem problemu. CSA to przeważnie następstwo ciężkiej niewydolności serca. Niemniej jednak może to być także rezultat problemów w obrębie układu nerwowego m.in. zespołu hipowentylacji centralnej, udaru mózgu czy chorób o charakterze nerwowo-mięśniowym. Warto też dodać, że CSA może być spowodowane przez osłabienie mięśni oddechowych (np. w trakcie długiej hospitalizacji lub u pacjentów leżących) bądź stosowaniem niektórych leków (np. opioidów).

W przypadku OSA bezdech przy zasypianiu wynika ze zwężenia, a niekiedy wręcz całkowitego zamknięcia światła dróg oddechowych. Powodów takiego stanu może być wiele m.in. skrzywienie przegrody nosa, obecność polipów, przerost migdałków podniebiennych albo podniebienia miękkiego czy też zbyt duży język. Obturacyjny bezdech śródsenny może też nastąpić jako powikłanie niektórych chorób (cukrzyca typu 2, otyłość), nadmiernego cofnięcia żuchwy czy niewłaściwej higieny snu (np. spożywanie alkoholu lub palenie papierosów w niedługim czasie przed snem).

Jakie są objawy bezdechu sennego u dorosłych?

Różnice pomiędzy CSA i OSA dotyczą także objawów. Wynika to z różnic dotyczących mechanizmu problemu. Centralny bezdech senny ma podłoże neurologiczne i dotyczy niewłaściwej funkcjonalności mięśni oddechowych. Natomiast drogi oddechowe pozostają drożne. Stąd typowe objawy dla CSA to:

• gorsza koncentracja,
• poranne dolegliwości bólowe głowy,
• przerywany sen i wybudzanie się w nocy,
• utrzymujące się zmęczenie i senność za dnia.

Zgoła inaczej jest w przypadku OSA. Wskutek obecności fizycznego zablokowania dróg oddechowych jednym z kluczowych symptomów jest duszenie lub dławienie podczas snu. Oprócz tego obturacyjny bezdech senny idzie w parze z głośnym i nieregularnym chrapaniem, nagłym budzeniem się w nocy oraz przesadną suchością błony śluzowej w jamie ustnej. Niemniej jednak i w tej postaci bezdechu śródsennego pojawiają się niedogodności jak na przykład ból głowy, kiepskie skupienie, wzmożona senność za dnia, uczucie sporego zmęczenia w porze porannej czy kiepski nastrój (np. niepokój, rozdrażnienie).

Diagnostyka czyli jak rozpoznać bezdech przy zasypianiu?

Rozpoznanie bezdechu sennego rozpoczyna się już na etapie wywiadu z pacjentem. Dlatego też lekarze (np. gerontolodzy czy neurolodzy) wykorzystują w swojej praktyce standaryzowane narzędzia, które umożliwiają:

• Określenie stopnia ryzyka OSA – kwestionariusz Berliński (Berlin Questionnaire, BQ).
• Ocenę poziomu nasilenia senności za dnia – skala senności Epworth (Epworth Sleepiness Scale, ESS).

Do diagnozowania obturacyjnego bezdechu śródsennego stosuje się charakterystyczny parametr zwany AHI. To wskaźnik bezdechu i spłyconych oddechów (Apnea-Hypopnea Index), który ilość epizodów hipowentylacyjnych w czasie godziny snu. Norma AHI wynosi poniżej 5 bezdechów. AHI jest nie tylko wskaźnikiem do wykrywania bezdechu, ale i realnym narzędziem do oceny stopnia jego zaawansowania. W medycynie wyróżnia się następujące postaci OSA:

• Łagodna (AHI = 5-15/h)
• Umiarkowana (AHI = 16-30/h)
• Ciężka (AHI > 30/h)

Oprócz tego diagnostyka bezdechu sennego może obejmować badanie polisomnigraficzne, które umożliwia ocenę szeregu parametrów. Obejmuje ono analizę czynności mózgu podczas snu, ruchomości klatki piersiowej i brzucha, tętna, pracy serca (EKG), oksymetrii (czyli poziomu wysycenia krwi tlenem) oraz prawidłowości przepływu powietrza przez drogi oddechowe.

Jakie są skutki bezdechu sennego?

Nieleczony bezdech przy zasypianiu, a przede wszystkim OSA, jest wyjątkowo niebezpieczny dla ludzkiego zdrowia i życia. Wynika to przede wszystkim z tego, że bezdech śródsenny powoduje systematyczne niedotlenienie tkanek. To z kolei potęguje ryzyko rozwoju chorób układu krążenia oraz problemów z sercem. Do najczęstszych następstw należą np. nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, niewydolność serca, niedokrwienie mięśnia sercowego czy udar mózgu.

Skutki duszności i dławienia podczas snu mogą też dotyczyć innych sfer ludzkiego organizmu. Z jednej strony mogą to być problemy dotyczące zdrowia psychicznego (np. zaburzenia lękowe, depresja starcza, zespoły otępienne, labilność emocjonalna). Z drugiej szereg schorzeń, które na pierwszy rzut oka nie są aż tak ściśle powiązane z bezdechem sennym (np. zaburzenia erekcji, refluks żołądkowo-przełykowy czy zespół metaboliczny).

Ponadto warto pamiętać, że wzmożona senność za dnia i pogorszona koncentracja realnie upośledzają funkcjonowanie. Osłabienie zdolności poznawczych może skutkować m.in. częstszym zapominaniem, rozkojarzeniem, mniejszą prędkością reakcji czy trudnościami z mową. Dlatego w przypadku osób starszych bezdech senny warto różnicować z demencją czy zmianami otępiennymi, które powodują podobne objawy.

MEDICUS – domowe leczenie bezdechu śródsennego u seniorów

Medicus zachęca skorzystania z usługi domowych wizyt lekarskich z dojazdem do pacjentów z Krakowa i najbliższych okolic. To idealna opcja dla seniorów, którzy z różnych przyczyn nie są w stanie samodzielnie zjawić się gabinecie lekarskim. Oferujemy dostęp do wielu doświadczonych specjalistów z różnych dziedzin medycyny. To świetne rozwiązanie na przeprowadzenie badań i zaproponowanie odpowiedniego leczenia np. w przypadku podejrzenia bezdechu sennego. Skontaktuj się z nami, aby poznać dostępne terminy i zarezerwować wizytę.

Bibliografia:

1. Binko, Paweł, and Andrzej Wysokiński. „Obturacyjny bezdech senny i jego związek z nadciśnieniem tętniczym—wciąż aktualny temat.” Choroby Serca i Naczyń 15.4 (2018): 226-231.
2. Domaradzki, Donat, et al. „Obturacyjny bezdech senny—diagnostyka i postępowanie terapeutyczne.” Folia Cardiologica 11.3 (2016): 253-259.
3. Hasiec A., et al. Obturacyjny bezdech senny – senny zabójca. „Forum Medycyny Rodzinnej” 2012, 6(3), 103-114.
4. Wysocki, Jarosław, Monika Prus, and Jarosław Balcerzak. „Obturacyjny bezdech senny jako intedyscyplinarny problem medyczny.” Polski Przegląd Otorynolaryngologiczny 3.1 (2014): 27-31.