Hipoglikemia u seniora z cukrzycą – jak rozpoznać spadek cukru i jak reagować?

Jaki cukier powinien mieć pacjent po 70-tce? Przyjmuje się, że na czczo powinien oscylować w granicy 70-99 mg/dl. Natomiast norma poposiłkowa to 140-180 mg/dl. Niestety wielu seniorów z cukrzycą może borykać się z problemem hipoglikemii, która niesie za sobą ryzyko rozwoju poważnych powikłań. Jakie badanie pozwala potwierdzić hipoglikemię oraz co robić, aby zapobiegać jej występowaniu?

Czym jest hipoglikemia?

Hipoglikemia to nic innego jak stan niedocukrzenia, czyli nadmiernego obniżenia stężenia glukozy we krwi. Piśmiennictwo naukowe wskazuje, że stan hipoglikemiczny następuje, gdy poziom glukozy wynosi od 40 do 70 mg/dl. Warto jednocześnie nadmienić, że jest to bardzo częste powikłanie cukrzycy, którego doświadcza zdecydowana większość diabetyków. Pacjent wraz z dietetykiem, lekarzem i opiekunami dążą, aby hipoglikemia występowała jak najrzadziej. Natomiast gdy już nastąpi, chory powinien wiedzieć, jak zareagować w takiej sytuacji.

Przyczyny i rodzaje hipoglikemii

Hipoglikemia może być uwarunkowana różnymi czynnikami, które prowadzą do przesadnego obniżenia poziomu glukozy we krwi.

• Hipoglikemia egzogenna (jatrogenna) jest w głównej mierze następstwem stosowania leków przeciwcukrzycowych i najczęściej dotyczy osób z cukrzycą typu 1. Problem ten może wynikać jednakowo z błędnego dawkowania leków (np. pominięcie dawki, zbyt duża dawka), interakcji między lekami czy zmian w dotychczasowej terapii (np. zmiana miejsca wstrzyknięcia insuliny). Niemniej jednak może też wynikać z innych czynników, które w mniejszym lub większym stopniu oddziałują na poziom cukru (np. spożycie alkoholu, stosowanie niektórych farmaceutyków, zbyt intensywna aktywność fizyczna po przyjęciu insuliny czy niewydolność nerek nasilająca działanie leków).
• Hipoglikemia poposiłkowa (reaktywna) to rezultat opóźnionego w czasie wydzielania endogennej insuliny, co zwykle następuje po 2-5 godzinach od spożycia posiłku bogatego w węglowodany (zwłaszcza proste). Duża ilość insuliny powoduje wówczas gwałtowny spadek cukru. Naukowcy wciąż nie znają dokładnej jej przyczyny, ale wskazuje się na wiele przypuszczalnych czynników m.in. problemy z pasażem jelitowym, endogenne problemy z obfitymi wyrzutami insuliny, choroby z zaburzeniami opróżniania żołądkowego czy stan po resekcji żołądka lub jelita cienkiego. Co ciekawe, hipoglikemia poposiłkowa często występuje u osób zdrowych jako potencjalny czynnik ryzyka rozwoju cukrzycy.
• Hipoglikemia głodowa następuje wskutek wydłużonej przerwy od ostatniego posiłku (np. długotrwałej głodówki). Organizm przesadnie wyczerpuje zapasy energetyczne (glukozę), a wątroba nie nadąża z jej produkcją dla zaspokojenia jego potrzeb. Najczęstszymi przyczynami są ciężkie choroby narządów wewnętrznych m.in. wątroby, nadnerczy bądź nerek.

Niemniej jednak trzeba mieć świadomość, że hipoglikemia może rozwinąć się także wskutek innych problemów. Począwszy od nadmiernej masy ciała i siedzącego trybu życia, przez zbyt małą ilość snu czy złe nawyki żywieniowe (np. przesadne spożycie przetworzonej żywności, zbyt mała ilość posiłków, zbyt długie odstępy między kolejnymi posiłkami), a skończywszy na nadużywaniu alkoholu czy chorobach nowotworowych.

Objawy spadku cukru u cukrzyka – jak rozpoznać hipoglikemię?

Istotną kwestią jest fakt, że symptomy stanu hipoglikemicznego różnią się od siebie w zależności od pory dnia. Objawy spadku cukru w nocy to przede wszystkim wzmożona i bardzo intensywna potliwość ciała.

Nocna hipoglikemia bardzo często idzie w parze z zaburzeniami snu np. wybudzaniem się i koszmarami. Dlatego też potliwość jest często bagatelizowana i usprawiedliwiana złym snem, a przyczyn doszukuje się m.in. problemach emocjonalnych i przesadnym stresie. Nocne spadki cukru powodują, że chorzy budzą się rano przemęczeni i niejednokrotnie z silnym bólem głowy.

Hipoglikemia dzienna daje zgoła odmienny obraz kliniczny pacjenta. Oprócz potliwości pojawia się senność, trudności z koncentracją, silne odczuwanie głodu i zawroty głowy. Wielu pacjentom towarzyszy też kołatanie serca i wysokie ciśnienie. W przypadku wyjątkowo dużego spadku cukru chory może mieć kłopoty z mówieniem, kojarzeniem faktów, zaburzeniami widzenia czy wręcz utratą przytomności. Ponadto często wymienia się takie symptomy jak mimowolne drżenie rąk lub nóg, wzmożone odczuwanie pragnienia, uczucie niepokoju, zwiększona drażliwość i ogólne osłabienie.

Warto jednak pamiętać, że hipoglikemia jest bardzo podstępnym stanem, który przez wiele lat może rozwijać się bezobjawowo np. wyłącznie nocą. Wówczas niczego nieświadomy senior przesypia spadki stężenia glukozy, a poranne objawy utożsamia ze zmianami uwarunkowanymi podeszłym wiekiem.

Nieleczona hipoglikemia – powikłania

Nieleczony lub nawracający ciężki spadek stężenia glukozy we krwi może prowadzić do następujących powikłań:

• Śpiączka hipoglikemiczna
• Przewlekłe dysfunkcje obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego
• Zaburzenia zdrowia psychicznego np. upośledzenie koncentracji, wzmożenie stanów lękowych
• Schorzenia sercowo-naczyniowe np. zaburzenia rytmu serca, wzrost ryzyka zawału, kardiomiopatia

Hipoglikemia – jakie badania pozwalają wykryć niedocukrzenie?

Kluczową kwestią jest oczywiście ciągłe monitorowanie poziomu glikemii, co pozwala na bieżąco oceniać poziom cukru o różnych porach dniach. W dobie dzisiejszych rozwiązań technologicznych najlepszym wyborem są sensory transdermalne. Umożliwiają pomiar stężenia glukozy w czasie rzeczywistym, a poprzez mobilną aplikację informują o zaistniałych odchyleniach od normy.

Często polecaną procedurą diagnostyczną jest doustny test obciążenia glukozą (OGTT), gdyż umożliwia on ocenę wrażliwość insulinową tkanek oraz wydolność komórek beta trzustki do produkcji insuliny. Niemniej jednak lepszym narzędziem jest test mieszany posiłkowy (MMTT). Pozwala analizować odpowiedź metaboliczną organizmu na odpowiednio zbilansowany posiłek i tym samym umożliwia określenie spadków poziomu cukru w warunkach zbliżonych do stanu po codziennym jedzeniu.

MEDICUS – domowa diagnostyka i leczenie hipoglikemii u seniora z cukrzycą

Objawy spadku cukru u cukrzyka w podeszłym wieku mogą stanowić początek znacznie poważniejszego problemu. Zwłaszcza że nieleczona hipoglikemia zwiększa ryzyko występowania poważnych powikłań sercowo-naczyniowych czy neurologicznych. Co gorsza, stany hipoglikemiczne mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia. Dlatego skontaktuj się z Medicus – firmą, która oferuje profesjonalne wizyty lekarskie i usługi pielęgniarskie z dojazdem do domu pacjentów z Krakowa i najbliższych okolic. Sprawdź dostępne terminy i zadbaj o zdrowie najbliższych.

Bibliografia:

• Banaszek, Jakub, et al. „Hipoglikemia jako skutek uboczny leków niehipoglikemizujących.” (2024): 65.
• Derkacz, Marek, Iwona Chmiel-Perzyńska, and Andrzej Nowakowski. „Problem hipoglikemii w cukrzycy.” Current Problems of Psychiatry 12.4 (2011): 569-57.
• Hall, Marianna, Magdalena Walicka, and Iwona Traczyk. „Hipoglikemia reaktywna jako choroba XXI wieku w ujęciu interdyscyplinarnym [Reactive hypoglycemia-an interdisciplinary approach of the disease of XXI Century].” Wiad Lek 73.2 (2020): 384-389.