Jak pomóc seniorowi w bezsenności? Skuteczne i bezpieczne sposoby na problemy ze snem

Podczas odwiedzin bliskich można dojść do sytuacji, w której dziadek lub babcia nie śpią w nocy. Choć nie zawsze musi to oznaczać problemy ze zdrowiem, to jednak warto mieć się na baczności. Trudności z zasypianiem i zaburzenia snu są dość częstymi przypadłościami wśród seniorów. Poznaj przyczyny bezsenności i sposoby jej leczenia.

Czym jest bezsenność?

Wśród zaburzeń snu, to właśnie bezsenność (insomnia) jest uznawana za najczęściej występujący problem. Zgodnie z piśmiennictwem naukowym mianem bezsenności określa się niedostateczną oraz niesatysfakcjonującą jakość i ilość snu. Insomnia idzie w parze z utrudnionym zasypianiem i utrzymaniem głębokiego snu oraz wczesnym budzeniem. Bezsenność może być zarówno krótkotrwała (kilka dni), jak i ostra (do czterech tygodni) czy przewlekła (ponad miesiąc). Szacuje się, że tego typu zaburzenie dotyka 30-50% osób starszych.

Dlaczego babcia nie śpi w nocy? Przyczyny bezsenności

Jest naprawdę wiele powodów, dla których starsza osoba nie śpi w nocy. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na fakt, że wraz z wiekiem dochodzi do zmian w zakresie charakterystyki snu. Już po 50. roku życia następuje fizjologiczne pogorszenie jakości i długości snu, co skutkuje zmniejszeniem jego zapotrzebowania oraz skróceniem całkowitego czasu. Wśród nich należy wymienić m.in. zmniejszenie liczby cykli NREM/REM, wzrost udziału czuwania śródsennego czy zwiększenie częstotliwości krótkich wybudzeń. Dlatego też wśród seniorów można zaobserwować:

• Znacznie częstsze i dłuższe drzemki za dnia.
• Zdecydowanie wyraźniejsze wstawanie o wczesnych porach.
• Wydłużenie czasu potrzebnego na przejście z czuwania w sen.

Niemniej jednak bezsenność wśród osób starszych może być uwarunkowana szeregiem innych czynników. Wielu seniorów boryka się z problemem wielochorobowości, a szereg schorzeń podeszłego wieku może skutkować zaburzeniami snu. Począwszy od problemów hormonalnych (cukrzyca, obniżenie poziomu melatoniny), przez choroby psychiczne (depresja, zaburzenia lękowe) i neurologiczne (demencja czy choroba Parkinsona), a skończywszy na schorzeniach układu oddechowego (POChP), moczowo-płciowego (nietrzymanie moczu, przerost prostaty), sercowo-naczyniowego (niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze). Ponadto warto pamiętać, że istotną rolę odgrywają różnorodne zespoły bólowe np. fibromialgia czy neuropatie.

Problemy z zasypianiem mogę wynikać także z niewłaściwej higieny snu. Pojęcie to odnosi się do działań i zachowań, które w mniejszym lub większym stopniu na oddziałują jakość snu. Mowa tu o:

• Nieregularne pory kładzenia się spać i wstawania.
• Intencjonalne przedłużeniu, gdy organizm sygnalizuje potrzebę zaśnięcia.
• Wypijanie napojów bogatych w kofeinę i inne komponenty pobudzające lub alkohol.
• Spożyciu ciężkostrawnych, ostrych lub zbyt słodkich posiłków, zwłaszcza krótszym czasie niż dwie godziny przed pójściem spać. Należy jednak pamiętać, że położenie się do łóżka głodnym również utrudnia zasypianie.
• Nadmiernej ekspozycji na emisję niebieskiego światła, które ogranicza poziom melatoniny np. długie oglądanie telewizji wieczorami.
• Niewłaściwa temperatura w pomieszczeniu, nieodpowiednia wilgotność powietrza, niewygodny materac, źle dobrana poduszka, niewłaściwy poziom jasności i inne kwestie dotyczące miejsca odpoczynku.

Warto też wspomnieć i kilku innych, ale równie istotnych przyczynach tego, że dziadek lub babcia nie śpią w nocy. Jedną z nich jest niedostateczna ekspozycja na światło słoneczne, co zaburza proces fizjologicznej produkcji melatoniny i regulację rytmu dobowego. Bezsenność może wynikać z chronicznego kontaktu z bodźcami, które mogą wywierać na organizmie stres i zmęczenie. Z jednej strony mogą dotyczyć aspektów środowiskowych (np. hałas i zanieczyszczenia powietrza w rejonach miejskich i uprzemysłowionych), z drugiej obejmują kwestie społeczne i ekonomiczne (np. stresująca i wymagająca praca, zła sytuacja materialna, problemy w życiu towarzyskim).

Co na spanie dla starszej osoby? Bezpieczne i skuteczne sposoby na bezsenność

Proces leczenia zaburzeń snu u seniorów jest uzależniony od częstotliwości i czasu trwania problemu. W przypadku krótkotrwałych, okazjonalnych epizodów przeważnie pomocna okazuje się zmiana dotychczasowego stylu życia. Począwszy od poprawy higieny snu, przez zwiększenie poziomu aktywności fizycznej, a skończywszy na codziennej diecie i nawodnieniu.

Ostra i przewlekła bezsenność wymaga wprowadzenia zdecydowanych kroków w zakresie leczenia. Ważną rolę odgrywają rozmaite techniki poznawczo-behawioralne, które mają wspomóc organizm na płaszczyźnie emocji, zachowania i psychiki. W tym wypadku mowa jednakowo o treningach relaksacyjnych (np. ćwiczenia oddechowe, relaksacja mięśni metodą Jacobsona), psychoedukacji, nauce kontrolowania bodźców czy psychoterapii.

Leczenie farmakologiczne jest w wielu przypadkach kluczowym elementem przeciwdziałania bezsenności. W farmakoterapii można wyróżnić trzy główne grupy leków:

1. Leki na bezsenność na receptę – melatonina PR, benzodiazepiny i ich pochodne, niebenzodiazepinowe leki na receptę.
2. Inne leki na receptę – antydepresanty, preparaty antyhistaminowe, środki przeciwpsychotyczne, leki wyciszające.
3. Produkty lecznicze dostępne bez recepty – melatonina OTC, leki roślinne, środki przeciwhistaminowe.

MEDICUS – domowe leczenie bezsenności u seniorów

Jeżeli nie wiesz, w jaki sposób pomóc najbliższym, którzy borykają się z problemami dotyczącymi snu i zasypiania, to wówczas warto skonsultować się ze specjalistami. Niestety nie wszyscy seniorzy mają możliwość pojawić się w gabinecie lekarskim czy placówce opieki zdrowotnej. Wówczas idealnym rozwiązaniem są domowe wizyty lekarskie z dojazdem do pacjenta. Takie usługi oferuje firma Medicus, która działa na terenie Krakowa i jego najbliższych okolic.

Interdyscyplinarny zespół lekarzy z różnych dziedzin medycyny (m.in. gerontologia, psychiatria, neurologia) dokona fachowej oceny stanu zdrowia pod kątem występowania bezsenności i zadecyduje, co na spanie dla osoby starszej będzie najlepszym sposobem na uporanie się z występującymi dolegliwościami. Skontaktuj się z nami i umów profesjonalną wizytę lekarską w domu.

Bibliografia:

1. Gackowski, Marcin, et al. „Farmakoterapia bezsenności u pacjentów w starszym wieku. ” Geriatrics 13 (2019): 90-96.
2. Królik, Paweł Wacław, and Ewa Rudnicka-Drożak. „Bezsenność u osób w podeszłym wieku-możliwości leczenia w warunkach POZ.” Forum Medycyny Rodzinnej. 15.6 (2021): 253-262.
3. Ostrowska, Antonina. „Bezsenność starszych osób w Europie.” Miscellanea Anthropologica et Sociologica 19.2 (2018): 46-63.
4. Siemiński, Mariusz. „Bezsenność–rozpoznanie i leczenie.” Lekarz POZ 9.1 (2023): 25-30.
5. Wichniak, Adam, Marcin Iwański, and Joanna Salbert. „Diagnoza i leczenie bezsenności u osób starszych.” Lekarz POZ 9.5 (2023): 272-278.
6. Wichniak, Adam, et al. „Leczenie bezsenności osób w starszym wieku. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Badań nad Snem, Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej i Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego= Treatment of insomnia in older adults. Recommendations of the Polish Sleep Research Society, Polish Society of Family Medicine and the Polish Psychiatric Association.” Psychiatria Polska 57.3 (2023): 495-516.