Odleżyny u osoby leżącej – jak zapobiegać i pielęgnować w domu?

Pacjenci unieruchomieni w łóżku są szczególnie narażeni na pojawienie się odleżyn. Dlatego opieka nad osobami leżącymi powinna być skoncentrowana na zapobieganiu ich rozwojowi. Jak wyglądają odleżyny i po czym je rozpoznać? Czym pielęgnować ciało pacjenta, aby zminimalizować szansę ich występowania? Jakie powikłania niosą za sobą nieleczone odleżyny?

Czym są odleżyny?

Wedle definicji Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran, odleżyny to ograniczone uszkodzenie skóry i tkanek głębokich, które prowadzi do powstawania owrzodzeń. Przyczyną odleżyn jest nieprawidłowe ukrwienie struktur tkankowych, co jest rezultatem długotrwałego lub powtarzającego się ucisku oraz oddziaływania tarcia i sił ścinających. Dlatego też odleżyny najczęściej występują u pacjentów unieruchomionych, którzy wskutek ograniczonych możliwości funkcjonalnych lub stanu zdrowia są zmuszeni przebywać w łóżku.

Klasyfikacja odleżyn – stopnie i objawy

Obraz kliniczny pacjenta i występujące dolegliwości umożliwiają ocenępoziomu zaawansowania odleżyn. Choć w Polsce wciąż stosuje się pięciostopniową skalę Torrance’a, to jednak coraz częściej rekomenduje się klasyfikację międzynarodową EPUAP/NPIAP. Wedle niej wyróżnia się następujące stopnie odleżyn:

• Stopień I – pierwszym objawem odleżyny jest widoczne i niebladnące zaczerwienienie, które najczęściej pojawia się na wyniosłościach kostnych (np. pięta, kość krzyżowa). Zaczerwienione miejsce jest zwykle bolesne oraz wyraźnie różni się od miejsc sąsiednich (np. jest cieplejsze lub chłodniejsze, twardsze lub miększe).
• Stopień II – na ciele pojawia się niepełny ubytek skóry obejmujący naskórek i skórę właściwą. Zmiany są powierzchowne i mogą mieć postać otarcia lub pęcherza z surowiczą bądź surowiczo-krwistą treścią. Występowanie siniaka jest dowodem na uszkodzenie tkanek głębokich.
• Stopień III – to ubytek pełnej grubości skóry z odsłonięciem tkanki podskórnej, który nie przekracza powięzi i tkanek głębokich. Występuje tkanka martwicza, lecz nie wypełnia całości ubytku. Na tkankach bez podskórnej tkanki tłuszczowej ubytki są płytkie, a na obszarach z grubą warstwą tkanki tłuszczowej odleżyny są głębokie.
• Stopień IV – ubytek dotyczy pełnej grubości skóry i tkanki podskórnej oraz powoduje odsłonięcie struktur głębokich (kości, ścięgien, mięśni) wskutek występowania rozmaitych zagłębień. Proces martwiczy obejmuje dno owrzodzenia. Duże prawdopodobieństwo rozwoju zmian zapalnych lub zakażenia w obrębie szpiku i tkanki kostnej.

Oprócz powyższych czterech stopni odleżyn wyróżnia się także dwie dodatkowe kategorie. Pierwszą są odleżyny nieklasyfikowane, czyli uszkodzenia pełnej grubości skóry z ubytkami tkankowymi, których głębokość jest trudna do określenia z powodu obecności w łożysku rany strupa bądź zmian martwiczych. Drugą są uszkodzenia tkanek głębokich bez przerwania ciągłości powłok skórnych – warto zaznaczyć, że ten termin nie odnosi się do zaburzeń dermatologicznych, naczyniowych i neuropatycznych.

Jak leczyć odleżyny?

Proces leczenia odleżyn wymaga wykorzystania kompleksowej strategii zwanej TIME(RS). Celem kilkuetapowego postępowania jest stymulacja naturalnego potencjału rany do gojenia.

• T (opracowanie tkanek) – wstępny etap, który polega na oczyszczeniu rany i pozbycia się z niej czynników (np. ropy, obumarłych tkanek czy bakterii) o działaniu prozapalnym i pogłębiających dalsze procesy degradacji struktur.
• I (kontrola infekcji i zapalenia) – ocena stanu rany pod kątem obecności objawów zmian zapalnych, co może wymagać użycia zabiegów lub środków o charakterze antyseptycznym i biobójczym.
• M (utrzymanie równowagi wilgotności łożyska rany) – stworzenie optymalnego, zrównoważonego biochemicznie mikrośrodowiska w celu stymulacji procesu gojenia m.in. poprzez użycie specjalistycznych opatrunków.
• E (nieprawidłowe brzegi i zaburzenia naskórkowania) – ten etap często wiąże się z mechanicznym opracowaniem brzegów rany, aby usunąć stary, martwy i zrogowaciały naskórek, a także stworzyć nowy naskórek i odzyskać utracone funkcje skóry właściwej.
• R (naprawa i regeneracja) – to wszelkie działania prowadzące do wzrostu aktywności komórek, co ma wspomóc zamknięcie się rany. Począwszy od kontynuowania regularnej zmiany pozycji i odciążania ciała przez użycie odpowiednich dermokosmetyków i opatrunków, a skończywszy na zmianie nawyków żywieniowych dla przyspieszenia regeneracji ubytków skórnych.
• S (sytuacja społeczna i czynniki związane z pacjentem) – ocena nieklinicznych czynników ryzyka, które dotyczą sfery psychospołecznej pacjenta i mogą utrudniać proces gojenia się odleżyn np. poczucie samotności, izolacja, ograniczony dostęp do opieki medycznej, kiepska sytuacja materialna.

Co na odleżyny u starszej osoby? Praktyczne porady

Wielu seniorów jest bardzo narażona na pojawienie się odleżyn. Nie ma w tym nic dziwnego – podeszły wiek, gorsza kondycja skóry i ograniczona ruchomość sprzyjają występowaniu ran wśród osób leżących. Kluczową kwestią jest regularna zmiana pozycji chorego, co pozwala ograniczyć szansę stałego nacisku na kości. Ponadto niezbędnym elementem jest zakup materaców i poduszek przeciwodleżynowych, których odpowiednia miękkość niweluje wspomniany ucisk.

Kolejnym istotnym punktem jest odpowiednia pielęgnacja skóry. Ciało warto regularnie przemywać delikatnie ciepłą wodą ze środkami o neutralnym pH np. szarym mydłem. Do dezynfekcji ran należy wykorzystać specjalne preparaty apteczne, natomiast do przemywania wystarczy czysta woda. Czym smarować odleżyny? To już jest uzależnione od stopnia zaawansowania rany. Dostępne na rynku preparaty zawierają różnorodne składniki o zróżnicowanym działaniu:

• Ochronnym np. arginina i tlenek cynku.
• Natłuszczającym np. kwasy tłuszczowe.
• Łagodzącym podrażnienia np. pantenol.
• Stymulującym regenerację np. colostrum, jony srebra.

Oprócz tego nie można zapominać o regularnej zmianie bielizny i pościeli chorego, co minimalizuje ryzyko zawilgocenia rany oraz umożliwia pozbycie się prowadzącego do rozwoju infekcji.

Zapobiegnij pierwszym objawom odleżyn z Medicus

Każdy stopień odleżyn stanowi powód do obaw o zdrowie pacjenta. Dlatego nie zwlekaj i już teraz zadbaj o bliskich, którzy są narażeni na ich powstawanie. Firma Medicus oferuje profesjonalne usługi pielęgniarskie i wizyty lekarskie z dojazdem do domu pacjenta. To świetne rozwiązanie dla seniorów i osób leżących, u których często występują problemy z pojawieniem się w placówce medycznej. Medicus oferuje usługi na terenie Krakowa i najbliższych okolic. Zadzwoń lub napisz, aby umówić wizytę i poznać szczegóły!

Bibliografia:

Szewczyk, Maria T., et al. „Profilaktyka odleżyn – Zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran. Część I” Leczenie Ran 17.3 (2020): 113-146.

Szewczyk, Maria T., et al. „Leczenie odleżyn – Zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran. Część II” Leczenie Ran 17(4) (2020): 151-184.