Odwodnienie u starszej osoby: Jakie są ukryte objawy i jak zapobiegać w upalne dni?

Przewlekłe odwodnienie to znacznie częstszy problem niż mogłoby się wydawać. Istnieje wiele czynników ryzyka, które mogą zwiększać szansę niedostatecznego nawodnienia organizmu. Skutki niedoboru wody u osób w podeszłym wieku niosą realne zagrożenia dla zdrowia i życia. Sprawdź objawy odwodnienia organizmu i jak nawodnić starszą osobę.

Jakie są rodzaje odwodnienia?

Zawartość wody w ciele człowieka ulega zmianie na przestrzeni kolejnych lat. Przykładowo: u noworodka wynosi ponad 75%, natomiast u osób starszych oscyluje w granicach 45-50%. Jeżeli chodzi o dobowe zapotrzebowanie na wodę u dorosłego człowieka, to waha się od 25 do 35 ml na kilogram masy ciała. Szacuje się, że kobiet powinny dostarczać około 2 litrów płynów dziennie, a mężczyźni od 2,5 do 3 litrów płynów. Dokładna ilość jest jednak uzależniona od szeregu czynników – poziomu aktywności fizycznej, wilgotności powietrza, temperatury ciała czy codziennej diety.

Rodzaj odwodnienia jest uwarunkowany charakterem zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej, które wpływają na molalność płynów ustrojowych organizmu. Na tej podstawie wyróżnia się trzy typy odwodnienia:

1. Hipotoniczne – organizm traci więcej elektrolitów niż wody, co sprawia, że ciśnienie osmotyczne osocza wynosi mniej niż 280 mmol/kg wody.
2. Izotoniczne – utrata wody i elektrolitów jest równomierna, a ciśnienie osmotyczne ma prawidłową wartość tj. 280-290 mmol/kg wody.
3. Hipertoniczne – organizm odnotowuje znacznie większą utratę wody niż elektrolitów i tym samym dochodzi do wzrostu ciśnienia osmotycznego ponad 290 mmol/kg wody.

Osoby starsze najczęściej borykają się z problemem odwodnienia hipertonicznego.

Przyczyny przewlekłego odwodnienia hipertonicznego u osób starszych

Jednym z najczęstszych powodów odwodnienia u osób starszych jest zbyt mała podaż wody, która jest wynikiem zaburzenia fizjologicznego odruchu pragnienia. Wraz z wiekiem następuje spadek aktywności przedniej kory środkowego zakrętu obręczy, czyli tej części mózgu, która odpowiada za zaspokajanie pragnienia. Co więcej, u osób starszych odnotowuje się zmniejszenie wrażliwości nerwów obwodowych zlokalizowanych w jamie ustnej, gardle, przełyku i żołądku. Ich rola dla nawodnienia jest niezwykle ważna. Z jednej strony informują mózg o objętości przyjętych płynów. Z drugiej wpływają na proces wytwarzania wazopresyny – hormonu regulującego molalność płynów ustrojowych.

Przewlekłe odwodnienie seniora może być także rezultatem nadmiernej utraty wody poprzez:

• Nerki np. moczówkę prostą, cukromocz czy przewlekłą niewydolność nerek.
• Przewód pokarmowy wskutek częstych biegunek np. z powodu upośledzenia czynności zwieraczy.
• Skórę i płuca poprzez liczne stany zapalne i infekcje, które powodują gorączkę i wzrost potliwości.

Nie można jednak przejść obojętnie wobec faktu, że odwodnienie jest rezultatem farmakoterapii. Leki na zaparcia sprzyjają rozwolnieniu, któremu towarzyszy zwiększona utrata płynów. U pacjentów z nadciśnieniem często wykorzystuje się leki moczopędne. Co więcej, część produktów leczniczych (np. inhibitory ACE stosowane w chorobie Parkinsona) ogranicza uczucie pragnienia. Inne (np. β-blokery wykorzystywane przy niewydolności serca) mogą upośledzić termoregulację.

Ponadto wiele chorób potęguje ryzyko niedoboru wody w organizmie. Demencja starcza i choroba Alzheimera mogą prowadzić, że senior będzie zapominać o konieczności uzupełniania płynów. Z kolei wspomniana już choroba Parkinsona sprzyja upośledzeniu połykania, co zniechęca chorego do jedzenia i picia. Niechęć do przyjmowania pokarmu i płynów jest także częstym następstwem depresji. Należy tez pamiętać o osobach leżących i z upośledzoną sprawnością ruchową, które mają problemy z wizytami w toalecie i zaspokajaniem potrzeb, czy też seniorach z nietrzymaniem moczu.

Jakie są objawy odwodnienia organizmu?

• Zaparcia
• Tachykardia
• Zapadnięte oczy
• Ból i zawroty głowy
• Zaburzenia widzenia
• Zaburzenia świadomości
• Zmniejszenie elastyczności skóry
• Utrzymujące się uczucie osłabienia i braku energii
• Wzmożona skłonność do utraty równowagi i upadków

Skutki odwodnienia organizmu seniora

Typowym skutkiem niedoboru wody u starszej osoby jest pogorszenie funkcji poznawczych. Odwodnieni seniorzy często borykają się z problemem dezorientacji, trudności z koncentracją, wzmożonej senności czy rozdrażnieniem. Jednak skutki odwodnienia organizmu osoby w podeszłym wieku mogą być znacznie bardziej niebezpieczne. Wśród nich wymienia się m.in. zaburzenia rytmu serca (uwarunkowane niedoborami sodu i potasu), bolesne skurcze mięśni, zbyt niskie ciśnienie krwi. W skrajnych przypadkach odwodnienie może doprowadzić do śmierci, gdyż potęguje ryzyko rozwoju chorób infekcyjnych i zmian zakrzepowo-zatorowych.

Jak nawodnić starszą osobę?

W pierwszej kolejności należy postawić na profilaktykę i nie dopuścić do pojawienia się oznak odwodnienia organizmu. Poniżej kilka prostych rad, aby zapobiegać dehydratacji seniorów:

• Zapewnienie łatwego i stałego dostępu do płynów.
• Ograniczenie spożycia napojów moczopędnych tj. alkoholu, kawy i herbaty.
• Regularne pojenie osób starszych z zaburzeniami poznawczymi i ograniczeniami.
• Kontrolowanie farmakoterapii, a zwłaszcza leków diuretycznych (moczopędnych).
• Edukacja seniorów w zakresie regularnego spożywania małych ilości wody co pewien czas i uświadomienie o konieczności wypicia minimum 1500 ml dziennie.
• Seniorów niezdolnych do doustnego przyjmowania płynów należy nawadniać dożylnie.

Co na odwodnienie u starszej osoby?

Woda i napoje elektrolitowe to nie wszystko. Płyny można też uzupełnić mniej oczywistymi sposobami. Mogą to być świeże owoce i warzywa oraz soki, a także napary ziołowe i zupy. Dzięki temu seniorzy nie będą odczuwać przymusu regularnego przyjmowania płynów i kontrolowania stanu nawodnienia.

MEDICUS – diagnostyka i leczenie przewlekłego nawodnienia

Jeżeli dostrzegasz objawy odwodnienia organizmu u starszej osoby, to dobry moment, aby skontaktować się ze specjalistą. W tym celu skorzystaj z oferty firmy Medicus, która umożliwia umówienie domowej wizyty lekarskiej z dojazdem do domu pacjenta. To idealna opcja dla seniorów, którzy często i z różnorodnych przyczyn nie mają możliwości pojawienia się w placówce medycznej. Profesjonalna diagnostyka i leczenie są realizowane na terenie Krakowa i najbliższych okolic. Skontaktuj się z nami i zarezerwuj wizytę, aby zapobiec niebezpiecznym skutkom odwodnienia organizmu.

Bibliografia:

1. Atciyurt, Kubra, et al. „The prevalence, risk factors and clinical implications of dehydration in older patients: a cross-sectional study.” Acta Clinica Belgica 79.1 (2024): 12-18.
2. Mziray, Marzanna, et al. „Woda istotnym składnikiem pokarmowym diety osób w wieku podeszłym.” Problemy Higieny i Epidemiologii 98.2 (2017): 118-124.
3. Shaban, Mostafa, et al. „Dehydration risk factors and outcomes in older people in rural areas.” Frontiers of Nursing 9.4 (2022): 395-403.
4. Wiśniewska, Klaudia, and Katarzyna Okręglicka. „Wpływ odwodnienia organizmu na funkcje poznawcze.” Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 27.4 (2021): 372-378.