POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc) u seniora – jak rozpoznać przewlekłą duszność i wspierać oddychanie w domu?
Szacuje się, że przewlekła obturacyjna choroba płuc występuje u około 11,7% populacji i odpowiada za blisko 3 miliony zgonów rocznie. W Polsce POChP jest uznawana za jedną z najczęstszych chorób przewlekłych. Jest to jedno z największych wyzwań dla współczesnej pulmonologii oraz realny problem dla światowego zdrowia publicznego. Czego dotyczy to schorzenie? Jakie są jego przyczyny i objawy? W jaki sposób można skutecznie pomóc pacjentom?
POChP – co to za choroba?
Zgodnie z definicją wedle raportu GOLD 2023, POChP jest heterogenną chorobą płuc, która charakteryzuje się przewlekłym występowanie objawów ze strony układu oddechowego uwarunkowanych nieprawidłowościami w drogach oddechowych (zapalenie oskrzeli, stan zapalny oskrzelików) i/lub w pęcherzykach płucnych (rozedma płuc), co powoduje stałe, często postępujące ograniczenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Przewlekła obturacyjna choroba płuc jest schorzeniem dotyczącym osób starszych. Szacuje się, że częstość występowania u osób po 65 roku życia wynosi około 50%. Natomiast u osób po 40 roku życia odsetek ten wynosi 20%. Niemniej jednak medycyna wyróżnia tzw. postać wczesną, łagodną dotykającą osób młodych (tj. w wieku 20-35 lat).
Jakie są przyczyny POChP?
Głównym czynnikiem prowadzącym do rozwoju przewlekłej obturacyjnej choroby płuc jest palenie tytoniu – zarówno czynne, jak i bierne. Dym tytoniowy oraz substancje smoliste mają realny wpływ na występowanie zmian zapalnych. Nałogowe (czynne i bierne) palenie sprzyja występowaniu zapalenia oskrzeli. Co więcej, palacze tytoniu charakteryzują się znacznie mniejszą wydolnością oddechową i tym samym są bardziej narażeni na wszelkie problemy funkcjonalne ze strony płuc. Warto wspomnieć, że rzucenie papierosów w każdym wieku jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zapobiegania POChP oraz poprawy jakości życia.
Niemniej jednak obturacyjne zmiany w płucach mogą być spowodowane przez szereg innych czynników:
- Wrodzone wady strukturalne dróg oddechowych.
- Nawracające infekcje bakteryjne i wirusowe układu oddechowego.
- Smog i zanieczyszczenia powietrza w dużych aglomeracjach miejskich.
- Niektóre leki i komponenty wykorzystywane do produkcji farmaceutyków.
- Uwarunkowania genetyczne – wrodzone upośledzenie produkcji α1-antytrypsyny.
- Częsty kontakt z pyłkami drzewnymi i roślinnymi np. w lesie, ogrodzie czy tartaku.
- Regularny kontakt z sierścią, wydzielinami lub naskórkiem zwierzęcym np. gabinetach weterynarii, sklepie zoologicznym lub ZOO.
- Ekspozycja na substancje chemiczne i pyły w miejscu pracy np. rozpuszczalniki i farby w zakładach chemicznych, opiłki metalu w hucie, pył mączny w piekarni albo pyły kamienne w kopalniach lub zakładach kamieniarskich.
Rola procesu starzenia się organizmu w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc
Podeszły wiek ma niezwykle duże znaczenie w kontekście rozwoju POChP. Z biegiem lat dochodzi do zmian w obrębie układu kostno-stawowego klatki piersiowej m.in. pogłębienie kifozy piersiowej, osteoporoza, wzrost wymiaru przednio-tylnego klatki, wapnienie połączeń chrzęstnych żeber z mostkiem. Efektem tego jest ograniczenie ruchomości klatki piersiowej i jej zdolności do rozciągania. W rezultacie następuje zmniejszenie siły i masy mięśni oddechowych, w tym także przepony.
Postępujący proces starzenia się organizmu to także zmiana w zakresie ilości i jakości włókien elastycznych miąższu płucnego. Utrata sił sprężystych i wzrost elastyczności płuc sprawia, że zwiększa się podatność zapadnia drobnych oskrzeli podczas wydechu. Co więcej, zmiana stosunku włókien elastycznych do kolagenowych w obrębie ścian drzewa oskrzelowego powoduje ograniczenie przepływu powietrza w obrębie dróg oddechowych. Warto też pamiętać, że wraz z wiekiem dochodzi do upośledzenia funkcjonalności płuc.
Jakie są objawy POChP?
Jednym z największych problemów w przypadku przewlekłej obturacyjnej choroby płuc jest fakt, że przez wiele lat może przebiegać bezobjawowo. Często pierwsze symptomy mają subtelny charakter np. niewielkie trudności z oddychaniem w trakcie wysiłku fizycznego. Dopiero z upływem czasu zaczyna pojawiać się kaszel ze skąpym odkrztuszaniem, który towarzyszy przez większość dni w roku i zwykle występuje w porze porannej. Nierzadko kaszel w POChP ulega natężeniu w sezonie jesienno-zimowym. Wówczas chorym mogą towarzyszyć dodatkowe problemy m.in. ropna plwocina, świsty oraz furczenie w trakcie oddechu. Pacjenci z chroniczną obturacją płuc mają zmieniony sposób oddychania, którego charakterystyczną cechą jest wydłużenie fazy wydechu.
Obraz kliniczny pacjentów to rezultat trzech nakładających się na siebie procesów patologicznych:
- Rozedma
- Choroba drobnych oskrzeli
- Przewlekłe zapalenie oskrzeli.
Powyższe procesy przeważnie idą w parze ze zmianami w obrębie naczyń płucnych, co w konsekwencji prowadzi do rozwoju nadciśnienia płucnego i skutkuje nasileniem duszności u chorego.
Warto dodać, że u wielu osób cierpiących z powodu POChP towarzyszą liczne schorzenia współistniejące. Stanowią one następstw przewlekłego procesu zapalnego i zaburzenia funkcji płuc, które rzutuje na metabolizmie i homeostazie szeregu układów i narządów wewnętrznych. Wśród nich należy wymienić:
- Lęk i depresję.
- Zaburzenia snu.
- Niedokrwistość.
- Zaburzenia stanu odżywiania.
- Zmiany w zakresie gospodarki hormonalnej.
- Zmniejszeni masy i osłabienie mięśni szkieletowych.
Diagnostyka POChP (przewlekłej obturacyjnej choroby płuc)
Kluczowym badaniem jest spirometria, czyli test obejmujący naprzemienne wdechy i wydechy o zmiennej intensywności. Dzięki spirometrii lekarze są w stanie ocenić wartość dwóch parametrów: natężonej pierwszosekundowej objętości wydechowej (FEV1) oraz natężonej pojemności życiowej płuc (FVC). Wyniki wskazujące na zmiany obturacyjne w płucach:
- FEV1 < 80%
- FEV1 / FVC < 0,7
Niemniej jednak diagnostyka POChP nie może być ograniczona tylko do spirometrii. Pacjenci są często poddawani szeregowi innych badań. Diagnostyka obrazowa jak RTG czy tomografia komputerowa pozwalają specjalistom potwierdzić obecność rozedmy oraz zlokalizować występujące zniekształcenia. Z kolei gazometria umożliwia ocenę stężenia gazów we krwi – zaburzony stosunek zawartości dwutlenku węgla i tlenu może wskazywać na przewlekłe zapalenie oskrzeli.
Leczenie osoby starszej z POChP
Punktem wyjścia w przypadku leczenia przewlekłej choroby obturacyjnej jest zmiana dotychczasowego stylu życia. Przede wszystkim należy unikać czynnika powodującego drażnienie dróg oddechowych. Ograniczona ekspozycja na dym tytoniowy, pyły, smog czy substancje chemiczne ma realne znaczenie dla spowolnienia progresji choroby i odpowiedniej jakości codziennego życia. Jednak u wielu pacjentów konieczne jest włączenie innych form terapii, które pozwalają poprawić funkcjonalność układu oddechowego i przeciwdziałają uciążliwym dolegliwościom. Mowa tu o:
- Stosowaniu leków wziewnych na bazie glikokortykosteroidów i beta2-mimetyków LABA.
- Wykonywaniu inhalacji lub nebulizacji przy użyciu roztworu chlorku sodu i olejków eterycznych.
- Rehabilitacji ruchowej wykorzystującej m.in. ćwiczenia oddechowe, drenaż drzewa oskrzelowego poprzez różne pozycje ułożeniowe, aktywność fizyczną o umiarkowanym poziomie intensywności.
- Lekkostrawnej i dobrze zbilansowanej, pełnowartościowej diecie, która jest bogata w liczne antyoksydanty wspomagające zwalczanie wolnych rodników tlenowych i redukcję stresu oksydacyjnego.
MEDICUS – domowe wizyty lekarskie dla seniorów z POChP
Medicus oferuje profesjonalne wizyty lekarskie i usługi pielęgniarskie z dojazdem do domu pacjenta. Firma działa na terenie Krakowa i najbliższych okolic, a dostęp do szerokiej gamy profesjonalistów z różnych dziedzin medycyny (m.in. pulmonologów doświadczonych w leczeniu POChP) stanowi wygodne wsparcie dla osób starszych. Skontaktuj się z nami i zarezerwuj termin wizyty.
Bibliografia:
- Dobek, Rafał, et al. „Ścieżka chorego na POChP w Polsce: Stan obecny i pożądany kierunek zmian. Perspektywa specjalistów pulmonologów.” Pneumonologia Polska 3.1-2 (2022): 23-32.
- Kałucka, Sylwia. „Trudności w leczeniu POChP u osób starszych.” Geriatria 13 (2019): 167-176.
- Mandecka A., Regulska-Ilow B. „Stan odżywienia i planowanie interwencji dietetycznych u pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc.” Problemy Higieny i Epidemiologii 2016, 97(3): 187-196.
- Stachyra, Katarzyna, and Paweł Śliwiński. „Nowości w POChP. Raport GOLD 2023.” Pneumonologia Polska 3.4 (2022): 123-130.