Stopa cukrzycowa – jakie są pierwsze objawy?

Choroby cywilizacyjne jak np. cukrzyca, to grupa schorzeń wynikających z niekorzystnych zmian dotyczących stylu życia. Wśród przyczyn cukrzycy wymienia się m.in. źle zbilansowaną dietę, niski poziom lub całkowity brak aktywności fizycznej oraz nadmierną masę ciała. Cukrzyca niezwykle często idzie w parze z problemem określanym mianem stopy cukrzycowej – objawem wskazującym na duży stopień zaawansowania tej choroby. Po czym rozpoznać stopę cukrzycową i jak należy sobie z nią radzić?

Co to jest stopa cukrzycowa?

Zespół stopy cukrzycowej to, wedle definicji Światowej Organizacji Zdrowia (ang. World Health Organization – WHO), jedno z najgroźniejszych powikłań niewłaściwie wyrównanej cukrzycy. U podłoża stopy cukrzycowej kryją się dwa typy zmian:

• Neuropatyczne
• Niedokrwienne

Neuropatia cukrzycowa oznacza postępujące uszkodzenie włókien nerwowych, co w konsekwencji prowadzi do zniesienia odczuwania bodźców bólowych. Tym samym stopy diabetyków są bardzo podatne na mniejsze lub większe uszkodzenia, które mogą być niezauważone. Co więcej, neuropatia cukrzycowa w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej obejmuje też włókna motoryczne. W rezultacie stopy osób chorujących na cukrzycę mogą ulegać deformacjom kształtu, a to ogranicza ruchomość w obrębie połączeń stawowych. Zniekształcone stopy o zniesionym czuciu mogą być nieustannie obcierane przez niewłaściwie dobrane obuwie, co potęguje ryzyko wspomnianych wcześniej uszkodzeń.

Oprócz tego zmiany neuropatyczne mogą także dotyczyć autonomicznych włókien nerwowych. Oznacza to, że u diabetyków obserwuje się ograniczoną potliwość stóp. Przesadnie sucha skóra o zwiększonej tendencji do pękania stanowi kolejne zagrożenie w kontekście powstawania uszkodzeń, w których np. rozwiną się infekcje wskutek zakażenia chorobotwórczymi drobnoustrojami. Zmiany dermalne są często pierwszymi objawami stopy cukrzycowej, które pozwalają stwierdzić sporą progresję i informują o nieskutecznym leczeniu.

Zmiany niedokrwienne są z kolei wynikiem miażdżycy naczyń kończyn dolnych. Zaburzone ukrwienie stóp diabetyków daje widoczne oznaki w obrębie skóry i paznokci. Co więcej, zaawansowana miażdżyca naczyń nie tylko upośledza proces gojenia się ran, które mogły powstać wskutek zmian neuropatycznych, ale i zwiększa ryzyko występowania mniej bądź bardziej rozległych obrzęków np. okolicy kostek.

Jakie są objawy stopy cukrzycowej?

Pierwsze objawy stopy cukrzycowej to przede wszystkim zmiany skórne, które są rezultatem wcześniej opisanej neuropatii autonomicznej. Zniesiona potliwość skóry stóp powoduje jej przesadne wysychanie, co w konsekwencji prowadzi do łuszczenia, pęknięć i zaczerwienienia. Efektem tego jest powstanie widocznych ran. Natomiast pierwsze objawy ran cukrzycowych to zauważalne owrzodzenia i pęcherze, które goją się niezwykle powoli – nierzadko wręcz wcale, gdyż zaburzenie procesu gojenia stanowi efekt zmian miażdżycowych w obrębie naczyń krwionośnych.

Do pozostałych objawów stóp cukrzycowych należą:

• Osłabienie tętna.
• Widoczne pogrubienie, zmiana kolorytu i deformacje kształtu paznokci.
• Ścieczeńnie skóry, nadmierne błyszczenie i brak owłosienia na stopach.
• Inne formy zaburzenia czucia w obrębie stopy np. drętwienie, mrowienie, palące pieczenie.
• Wyziębienie stóp, zwłaszcza przy zaawansowanych zmianach niedokrwiennych.
• Zniekształcenie kości, które może przebiegać z zanikiem lub zmianami o charakterze martwicy.
• Zaburzenie odczuwania bólu – począwszy od całkowitego zniesienia, a skończywszy na przesadnie wzmożonej tkliwości tkanek.
• Problemy mięśniowe – osłabienie siły przy równoczesnym wzmożeniu napięcia w obrębie prostowników, niekiedy zaniki mięśni.

Warto też dodać, że zespół stopy cukrzycowej może mieć trzy oblicza. Pierwszy charakteryzuje dominacja zaburzeń neuropatycznych, drugi odznacza się przewagą zmian niedokrwiennych, natomiast ostatni jest typem mieszanym. W każdym z nich niektóre z objawów mogą być bardziej nasilone względem pozostałych, co stanowi istotne kryterium diagnostyczne dla specjalistów.

Duży stopień zaawansowania stopy cukrzycowej może doprowadzić do rozwoju martwicy tkankowej, co niekiedy może oznaczać konieczność przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego, jakim jest amputacja.

Jak zapobiegać pierwszym objawom i ranie cukrzycowej?

Wiedząc, czym jest stopa cukrzycowa i jakie niesie ryzyko dla diabetyka, warto zawczasu zapobiec jej rozwojowi. Dla profilaktyki kluczową rolę odgrywa regularne kontrolowanie stanu stóp. Kontrola powinna obejmować zarówno wizualne oględziny dla wykluczenia owrzodzeń i zmian skórnych, jak i badanie pod kątem obecności neuropatii np. diagnostyka czucia bólu. Co więcej, równie istotne jest edukowanie pacjentów. W tym przypadku mowa m.in. o zachowaniu odpowiedniej higieny stóp, noszeniu odpowiednio dopasowanego obuwia oraz unikanie sytuacji, które mogą doprowadzić do uszkodzenia skóry lub pogorszenia jej stanu.

Dzięki odpowiednio wczesnemu wykryciu zmian o charakterze stopy cukrzycowej i rozpoczęciu leczenia można zminimalizować konieczność amputacji o blisko 85%.

MEDICUS – diagnostyka i leczenie pierwszych objawów stopy cukrzycowej

Diabetycy, którzy nie mają możliwości zjawić się w gabinecie lub szpitalu, mogą skorzystać z domowej opieki lekarskiej oferowaną przez firmę Medicus. Nasze usługi diagnostyczne i terapeutyczne są realizowane przez zespół doświadczonych specjalistów z różnych dziedzin medycyny, którzy dojeżdżają do domu pacjenta. Medicus działa na terenie Krakowa i okolicznych miejscowości. Zarezerwuj wizytę i zadbaj o siebie bez wychodzenia z domu!

Bibliografia:

1. Ahmad, Jamal. „The diabetic foot.” Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews 10.1 (2016): 48-60.
2. Boulton, Andrew JM. „The diabetic foot.” Medicine 47.2 (2019): 100-105.
3. Korzon-Burakowska, Anna. „Zespół stopy cukrzycowej-patogeneza i praktyczne aspekty postępowania.” Forum Medycyny Rodzinnej. 2.3 (2008): 234-241.
4. Tatoń, Jan. „Profilaktyka zespołu stopy cukrzycowej oparta na patofizjologii.” Medycyna Metaboliczna 18.4 (2014): 76-82.