Wielu naszych pacjentów to ludzie starsi, a ich liczba rośnie z każdym rokiem. Spotykamy się codziennie z problemami, z jakimi borykają się chorzy i ich rodziny w warunkach niewystarczająco sprawnych systemów lecznictwa i opieki społecznej. Poniżej chcemy pokrótce przedstawić najczęstsze zagadnienia, pojawiające się w trakcie wizyty lekarskiej lekarza gerontologa.

Czym zajmuje się lekarz gerontolog?

Zgodnie z rolą, jaką spełnia gerontologia, zagadnienia związane są z chorobami organicznymi, psychicznymi i obsługą oraz jakością życia starzejących się członków jednego z najszybciej starzejących się społeczeństw na świecie – społeczeństwa polskiego.

Około 50 roku życia nasz organizm, a zwłaszcza mózg wdraża program stopniowej redukcji aktywności i funkcji narządów. W pierwszej kolejności hamuje działanie tych obszarów naszego organizmu, które konsumują najwięcej energii. Dotyczy to przede wszystkim ośrodków nagrody, odpowiedzialnych za odczuwanie rozmaitych przyjemności i bodźce z tym związane. Skutkuje to narastaniem przewagi ośrodka lęku, tak więc z wiekiem nasila się stres. Kolejnym obszarem są ośrodki odpowiedzialne za ruchy złożone, w tym poczucie równowagi przy poruszaniu się. Oba te zjawiska są odpowiedzialne za narastające ograniczenia w poruszaniu się – mózg w stresie każe nam zaprzestać ciągłej zmiany otoczenia, czyli po prostu siedzieć. Narastające unieruchomienie skutkuje nasileniem procesów starzenia się w mechanizmie błędnego koła. Wiele chorób i dolegliwości nie jest skutkiem czynników zewnętrznych, lecz naszego lęku i zaniechań.

Na czym polega wizyta gerontologa?

Wizyta domowa lekarza gerontologa ma na celu nie tylko doraźną pomoc w chorobie, ale również zwrócenie uwagi na podstawowe elementy stanowiące o jakości życia, takich jak nawodnienie, odżywianie, odczucie bólu i stresu, zaburzenia snu, narażenie na upadki czy zdolność do samoobsługi.

Odpowiednie badanie fizykalne oraz testy określające zdolność do wykonywania rozmaitych czynności pozwalają na obiektywne spojrzenie na siebie lub bliskich pod kątem zdrowotności i jakości życia.

Starszy człowiek funkcjonuje w warunkach lęku przed samotnością, chorobą i śmiercią, narażeniem bliskich na rozmaite problemy życiowe. Doświadcza postępującej degradacji zmysłów co utrudnia samoobsługę, jak i ulubione zajęcia np. czytanie czy słuchanie radia. Choroby układu ruchu nasilają niesprawność i są źródłem przewlekłych zespołów bólowych. Z wiekiem pogarsza się jakość snu i skraca jego czas. Często, oprócz wymienionych cech starzenia się istnieje kilka chorób, leczonych wieloma lekami. Między nimi mogą występować interakcje i nietrudno o pomyłki w dawkowaniu. Skutki nieprawidłowego zażywania lub interakcji leków stanowią ponad jedną piątą przyczyn hospitalizacji starszych chorych.

Wszystkie te zagadnienia w przeważającej mierze dotyczą kobiet, których czas życia jest dłuższy niż mężczyzn, jednak związane jest to z większym stopniem niesprawności fizycznej i psychicznej. Ich dolegliwości mają znaczący związek z łatwością wytwarzania lęku i bólu oraz podwyższonym poziomem odczuwania tych dolegliwości. Skutkuje to nasileniem objawów każdej istniejącej choroby i wytwarzaniem nowych, w tym wielu tzw. zaburzeń regulacyjnych. Dolegliwości brzuszne, kołatanie serca, wahania ciśnienia krwi, refluks żołądkowy, objawy podrażnienia skóry i śluzówek są często objawem rozchwiania funkcji autonomicznej części układu nerwowego.

Ważnym elementem zagrożenia dla starszego człowieka są upadki. Mało komu udaje się uniknąć upadku w starszym wieku a jego konsekwencją bywa często trwały uraz fizyczny i psychiczny, który na zawsze ograniczy aktywność chorego. Postępujące osłabienie mięśni, zaburzenia równowagi i lęk przed chodzeniem ograniczają przemieszczanie się i przyspieszają procesy starzenia się. Nasilające się unieruchomienie prowadzi do zmniejszenia się zdolności samoobsługi i rosnącego zaangażowania najbliższych oraz organizacji pomocowych. Walka z domniemaną przyczyną upadku, bólem i obawą przed kolejnym upadkiem jest szansą na hamowanie procesu starzenia się oraz podtrzymywaniem zdolności do samoobsługi. Nieocenionym sojusznikiem w tej walce jest lekarz gerontolog, wsparty personelem pielęgniarskim i diagnostycznym w czasie wizyty domowej.

Wizyta domowa lekarza gerontologa powinna zwrócić uwagę na wszystkie wymienione wyżej aspekty starzenia się. Samo leczenie konkretnej choroby, dużo bardziej skomplikowane niż u młodszych pacjentów jest tylko fragmentem działania lekarza, którego celem powinno być zwrócenie uwagi na całość dobrostanu chorego i zapobieganie przyszłym problemom zdrowotnym. Taką funkcję, nieustannie ucząc się, współdziałając z Polskim Towarzystwem Gerontologicznym, staramy się jak najlepiej wypełniać dla dobra naszych pacjentów.